Problem alkoholizmu członka rodziny lub partnera jest ciężki i wymaga konkretnej pomocy. Związek z alkoholikiem, z którym nic nie zrobisz, może wykończyć Cię emocjonalnie i fizycznie. Czy są jakieś sposoby na to, aby żyć z osobą uzależnioną od alkoholu?
Czym jest współuzależnienie?
Współuzależnienie to mechanizm pojawiający się w związkach, w których jedna strona ma problem z alkoholem. Polega on na stopniowym uzależnieniu emocjonalnym od partnera i w efekcie stosowaniu podobnych mechanizmów obronnych, których używa osoba z problemem alkoholowym — na przykład do próby ukrycia przed innymi faktu, że piła.
W praktyce współuzależniony partner przejmuje obowiązek maskowania skutków picia: usuwa butelek, sprząta dom, przenosi nieprzytomną osobę do innego pomieszczenia — wszystko po to, aby ukryć przed rodziną, sąsiadami czy pracodawcą, że w związku istnieje problem. Niestety, takie działania w dłuższej perspektywie jedynie pogarszają sytuację i zdejmują odpowiedzialność za picie z osoby uzależnionej, która zaczyna traktować pomoc partnera jako naturalne konsekwencje swojego zachowania.
Współuzależnienie objawia się również tłumaczeniem partnera przed innymi i traktowaniem go jako osoby nieporadnej, która nie jest w pełni odpowiedzialna za swoje decyzje. Tymczasem, choć nad alkoholikiem sprawuje władzę nałóg, tylko on może butelce powiedzieć „nie”. Ty możesz jedynie wskazać drzwi, przez które osoba uzależniona wyjść z problemu — a te drzwi prowadzą na leczenie, ponieważ nie ma innych udokumentowanych i skutecznych metod wychodzenia z alkoholizmu.
Bardzo często osoba współuzależniona czuje ogromne napięcie, a jej życie koncentruje się wyłącznie wokół działań partnera z problemem alkoholowym. Codzienność staje się chaotyczna: ciągłe kontrolowanie, przewidywanie, próby ratowania sytuacji. Jeśli bliska osoba prosi Cię o alkohol lub pieniądze, to choćby serce Cię bolało, należy powiedzieć „nie”. Postawienie granic to pierwszy krok ku odzyskaniu własnego życia.
Życie z alkoholikiem bez współuzależnienia
Teoretycznie jest to możliwe, jednak osoby, które przez długi czas są w związku z osobą uzależnioną, najczęściej przejmują jej problemy i biorą za nie odpowiedzialność. Pamiętaj, że decydując się na wejście w związek z osobą z problemem alkoholowym, musisz być gotowa/gotowy na dużą konsekwencję w pilnowaniu ustalonych wcześniej przez siebie granic.
Jednocześnie podstawą jest zrozumienie, że choćbyś kochał/kochała drugą osobę najmocniej na świecie, każdy jest odpowiedzialny za swoje życie i nie jesteś w stanie bez woli partnera/partnerki zdjąć z alkoholika jego problemu. Najgorsze, co w tej sytuacji możesz zrobić, to wziąć za osobę uzależnioną odpowiedzialność i pilnować jej zachowań. Wyleczenie się z alkoholizmu wymaga przede wszystkim siły woli osoby, która ten problem ma, oraz przyznania się przed sobą, że bez ciężkiej pracy nie wyjdzie ona z choroby.
Jeśli jesteś w związku z osobą uzależnioną, po pierwsze pamiętaj o tym, żeby zadbać o siebie, o swoje emocje i granice. Uświadom sobie również, że bycie z tą osobą to Twój wybór i w każdej chwili, jeśli nic się nie zmieni, możesz odejść. Relacje z przemocowym lub uzależnionym partnerem często charakteryzują się tym, że współuzależniona strona straszy odejściem, ale nigdy tego nie robi. Postawienie granic, których będziesz konsekwentnie przestrzegać, to jednak absolutna podstawa.
Dlaczego nie możesz „wyleczyć” alkoholika samodzielnie?
Wielu partnerów osób uzależnionych wierzy, że ich miłość, wsparcie czy desperackie próby kontrolowania sytuacji w końcu doprowadzą do zmiany. Rzeczywistość jest inna: sama chęć pomocy, bez decyzji osoby uzależnionej, nigdy nie wystarcza. Możesz towarzyszyć partnerowi w drodze do terapii, ale to on musi sam chcieć tę drogę przejść. Bez tego wszelkie próby „naprawiania” sytuacji jedynie pogłębiają poczucie bezsilności obu stron.
Jak unikać pułapki współuzależnienia?
Przede wszystkim nie bierz na siebie konsekwencji cudzych wyborów. Jeśli partner stracił pracę przez picie, nie ratuj go finansowo. Jeśli rozpadły się jego relacje z rodziną, nie wchodź w rolę mediatora. Przyjmowanie odpowiedzialności za życie drugiej osoby to najszybsza droga do współuzależnienia. Utrzymuj swoje własne życie: pracę, hobby, relacje z przyjaciółmi. Im silniejsze Twoje granice, tym większa szansa, że nie stracisz siebie w tym związku.
Gdzie szukać pomocy?
Jako osoba współuzależniona możesz przeżywać spektrum różnych emocji. Współuzależnieni bardzo często czują się bezsilni, mało wartościowi, niezrozumiani. Dlatego tak ważne jest, aby mieć wsparcie. O swoich problemach najlepiej jest powiedzieć psychologowi lub terapeucie, który specjalizuje się w terapii uzależnień i współuzależnienia.
Istnieją także grupy wsparcia, w których spotykają się osoby współuzależnione — np. Al-Anon, organizacja dla rodzin i bliskich osób uzależnionych. Regularne uczestnictwo w takich spotkaniach pozwala zobaczyć, że nie jesteś sam/sama z tym problemem, oraz uczyć się od innych, jak radzić sobie z trudnymi sytuacjami. Warto skorzystać z którejś z opcji, najczęściej jednak po wielu latach życia w rodzinie dysfunkcyjnej, w której główne skrzypce gra alkohol, potrzebna jest długotrwała terapia, aby umocnić swoje granice i odwrócić schematy, które nie pozwalały Ci się rozwijać.
Rodzaje dostępnej pomocy
- Indywidualna terapia psychologiczna — najlepsze rozwiązanie dla osób, które chcą przepracować swoje emocje, nauczyć się stawiać granice i odbudować poczucie własnej wartości
- Grupy wsparcia dla współuzależnionych — bezpieczna przestrzeń, w której można podzielić się swoją historią i usłyszeć doświadczenia innych
- Terapia rodzinna — jeśli zarówno osoba uzależniona, jak i współuzależniona są gotowe na wspólną pracę nad relacją
- Poradnie odwykowe — oferują nie tylko pomoc dla alkoholików, ale także wsparcie dla ich bliskich
Kiedy warto rozważyć odejście?
Jeśli mimo wielokrotnych prób ustalania granic, rozmów i oferowania pomocy partner nie podejmuje żadnych kroków w stronę leczenia, a sytuacja wpływa destrukcyjnie na Twoje zdrowie fizyczne i psychiczne, odejście może być jedynym rozsądnym wyborem. Czasem dopiero konfrontacja z utratą bliskiej osoby zmusza alkoholika do refleksji. Twoje zdrowie i bezpieczeństwo są równie ważne, jak zdrowie osoby uzależnionej — a czasem ważniejsze, bo ty zachowujesz jeszcze kontrolę nad swoim życiem.
Dodatkowe zasoby i telefony zaufania
W Polsce istnieje wiele placówek i linii wsparcia dedykowanych osobom borykającym się z problemem współuzależnienia. Pomoc dla alkoholika dostępna jest m.in. przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA), lokalne poradnie odwykowe oraz ośrodki interwencji kryzysowej. Nie czekaj, aż sytuacja stanie się nie do zniesienia — im wcześniej zwrócisz się o pomoc, tym większa szansa na odzyskanie kontroli nad własnym życiem.
Współuzależnienie pojawia się bardzo szybko w relacjach. Warto już na samym początku udać się po pomoc, a nie łudzić się, że uda się samemu wszystko naprawić, bo będzie tylko gorzej….