Jak przyjąć rodzinę uchodźców z Ukrainy?

Od czasu rozpoczęcia wojny w Ukrainie do Polski uciekło wielu ludzi. Są to z reguły matki z dziećmi i osoby starsze. Ponieważ potrzeby są bardzo duże, wiele osób oferuje uchodźcom miejsce w swoim domu. Na taką opcję warto się jednak dobrze przygotować.

• Jak przygotować się do przyjęcia rodziny z Ukrainy?
• Co przygotować, jeśli chcesz ugościć osobę z Ukrainy?
• Jak rozmawiać z osobą, która uciekła przed wojną?

Przygotowanie do przyjęcia rodziny z Ukrainy

Osoby, które uciekły ze swojego kraju przed wojną, bardzo często nie mają ze sobą nic oprócz jednej torby i dokumentów. W Polsce mogą liczyć na doraźną pomoc w punktach recepcyjnych. Jeśli chodzi o noclegi, realizowane są one częściowo przez samorządy, jednak w kontekście faktycznych potrzeb pomoc jest mocno ograniczona. Bardzo w tej sytuacji pomagają osoby prywatne i organizacje pozarządowe.

Jeśli chcesz zaoferować rodzinie z Ukrainy miejsce w domu, najlepiej będzie skontaktować się z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej, Urzędem lub przez Internet, na przykład stronę pomagamukrainie.gov.pl. To, co jest niezwykle ważne w tej sytuacji, to przede wszystkim realistyczna ocena swoich możliwości. Ponieważ na ten moment nie ma jasnych wytycznych odnośnie tego, gdzie długoterminowo zakwaterowana będzie osoba z Ukrainy, odpowiednim instancjom należy wskazać, na jaki czas zdecydujemy się przyjąć gości.

Programy dla uchodźców zakładają naukę języka polskiego i pomoc w znalezieniu pracy tak, aby osoby jak najszybciej mogły się usamodzielnić. Ponieważ proces taki w oparciu o instytucje może trwać dość długo, warto spróbować samodzielnie pomóc obywatelom Ukrainy znaleźć pracę i niedrogie lokum. Wsparcie uchodźców w osiągnięciu autonomii jest bardzo ważne, ponieważ nie stawia ich w sytuacji zależności w perspektywie długoterminowej. Dodatkowo warto wiedzieć, że dzieci z Ukrainy mogą otrzymać świadczenie 800 plus, co odciąża budżet gospodarstwa domowego i pozwala rodzinom szybciej odnaleźć się w nowej rzeczywistości.

Kontakt z instytucjami wspierającymi

Zanim przyjmiesz uchodźców, skontaktuj się z lokalnymi instytucjami, które koordynują pomoc. Dzięki temu uzyskasz informacje o:

• dostępnych programach wsparcia finansowego i materialnego
• możliwościach uzyskania pomocy medycznej dla gości
• organizacjach oferujących tłumaczy i pomoc prawną
• systemie rotacji rodzin goszczących, jeśli nie możesz zapewnić długoterminowego pobytu

Ustalenie zasad wspólnego mieszkania

Przed przyjęciem rodziny z Ukrainy warto przygotować podstawowe zasady funkcjonowania w mieszkaniu. Nie chodzi o tworzenie sztywnego regulaminu, ale o wyznaczenie ram, które zapewnią komfort obu stronom. Ustal, jakie przestrzenie będą wspólne, a które prywatne. Określ zasady korzystania z kuchni, łazienki i przestrzeni wspólnych. Jeśli masz dzieci, wyjaśnij im wcześniej sytuację i przygotuj je na pojawienie się nowych osób w domu.

Przygotowanie dokumentacji

Warto z wyprzedzeniem przygotować kopie dokumentów potwierdzających twoją gotowość do przyjęcia uchodźców. Mogą być potrzebne przy:

• ubieganiu się o dofinansowanie kosztów pobytu
• załatwianiu spraw formalnych dla gości (zameldowanie tymczasowe, ubezpieczenie)
• zapisywaniu dzieci do szkoły lub przedszkola

Co przygotować przed przyjęciem osoby z Ukrainy

Osoby, które uciekły przed wojną, zaopatrzone są w różny sposób. Część z nich nie posiada jednak często różnych potrzebnych do codziennego funkcjonowania rzeczy, takich jak szczoteczka do zębów, ręcznik czy własna pościel. Oczywiście nie musi tak być, jednak warto być na taką okoliczność przygotowanym i zawczasu kupić potrzebne artykuły higieniczne.

Podstawowe artykuły pierwszej potrzeby

Lista niezbędnych przedmiotów może obejmować:

• przybory toaletowe (pasta do zębów, szampon, mydło, papier toaletowy)
• ręczniki i pościel
• podstawowe kosmetyki (krem, dezodorant)
• artykuły dla niemowląt lub małych dzieci, jeśli będą potrzebne (pieluchy, mleko modyfikowane, artykuły dla dzieci w różnym wieku)
• środki czystości i ścierki

Ubrania i obuwie

Ważne będzie także przygotowanie ubrań na zmianę – o potrzeby należy jednak zapytać już osobę, która do nas trafi. Warto dać jej wybór i pozwolić na decyzyjność w tej kwestii. Jeśli nie masz możliwości wcześniejszego ustalenia rozmiarów, przygotuj podstawowe rzeczy w uniwersalnych rozmiarach lub skontaktuj się z organizacjami zbierającymi odzież.

Wyposażenie pokoju

Przestrzeń, którą ofiarujesz uchodźcom, powinna być funkcjonalna i zapewniać minimum prywatności. Nawet jeśli jest to mały pokój, zadbaj o:

• wygodne łóżko lub materac z czystą pościelą
• szafę lub wieszak na ubrania
• stolik nocny lub półkę na osobiste rzeczy
• lampkę nocną
• zasłony lub rolety zapewniające intymność

Dostęp do technologii

Dla osób, które zostały odcięte od bliskich, dostęp do Internetu i możliwość ładowania urządzeń to sprawa priorytetowa. Upewnij się, że:

• masz sprawne łącze internetowe i hasło do Wi-Fi zapisane w widocznym miejscu
• dostępne są gniazdka elektryczne w pokoju gościnnym
• w razie potrzeby możesz udostępnić ładowarkę uniwersalną

Zapasy żywności

Przygotuj podstawowe produkty spożywcze, które nie wymagają specjalnych umiejętności kulinarnych. Dobrze sprawdzą się:

• chleb, pieczywo, bułki
• podstawowe nabiał (mleko, masło, ser)
• makaron, ryż, kasze
• konserwy i przetwory
• herbata, kawa, cukier

Pamiętaj, że smaki i przyzwyczajenia żywieniowe mogą się różnić. Zapytaj gości o preferencje i ewentualne alergie po ich przyjeździe.

Jak rozmawiać z osobą, która uciekła przed wojną

Najważniejsze w przypadku goszczenia osoby, która uciekła przed wojną, jest zapewnienie jej jak największej stabilności i spokoju. Dla osób mocno straumatyzowanych nawet dźwięk karetki pogotowia może powodować flashbacki, należy więc dołożyć wszelkich starań, żeby w domu nie było nerwowej atmosfery i nagłych odgłosów. Warto pomyśleć o wprowadzeniu ciszy nocnej, jednak oczywiście wszystko zależy od tego, jaki tryb życia ma osoba, którą gościmy.

Szanowanie granic i intymności

Bardzo często nie wiemy, w jaki sposób rozmawiać z uchodźcą. Osoby, które straciły wszystko z dnia na dzień, mogą być zamknięte w sobie i nieufne. Należy to uszanować i nie narzucać się ze swoją obecnością, ale dać znać, że jesteś dostępny. Nie pytaj nachalnie o szczegóły wojny, traumatyczne przeżycia czy stratę bliskich. Jeśli osoba będzie chciała się otworzyć, zrobi to we własnym tempie.

Pomoc w oswojeniu się z nowym miejscem

To, co możesz zrobić, to pokazanie osobie, którą gościsz, jak używać wszystkich sprzętów, tak, żeby odnalazła się w nowym miejscu. Jest to ważne również ze względów terapeutycznych – skupienie uwagi na prozie życia często pomaga „uziemić” się i rozpocząć proces adaptacji do nowego miejsca.

Wyjaśnij spokojnie:

• jak obsługiwać domofon, zamki, system alarmowy (jeśli taki posiadasz)
• jak korzystać z pralki, kuchenki, bojlera
• gdzie znajdują się apteczka, bezpieczniki, główny zawór wody
• jakie są zasady segregacji śmieci w waszej okolicy

Wsparcie emocjonalne bez presji

Pamiętaj, że nie musisz pełnić roli terapeuty. Twoja rola polega na zapewnieniu bezpiecznej przestrzeni, a nie na prowadzeniu intensywnej terapii. Jeśli zauważysz, że osoba potrzebuje pomocy psychologicznej, poinformuj ją o dostępnych opcjach wsparcia – liniach telefonicznych, organizacjach oferujących pomoc w języku ukraińskim, grupach wsparcia dla osób dotkniętych traumą wojenną.

Komunikacja i bariera językowa

Wiele osób z Ukrainy zna podstawy języka polskiego lub angielskiego, ale nie zawsze komunikacja będzie płynna. Warto:

• używać prostych zdań i unikać skomplikowanych zwrotów
• korzystać z translatorów internetowych (Google Translate, DeepL)
• przygotować wizualne instrukcje obsługi sprzętów domowych
• zachować cierpliwość i nie okazywać zniecierpliwienia

Rozwijanie samodzielności

Mimo że chcesz pomóc, nie rób wszystkiego za swoich gości. Pozwól im stopniowo przejmować odpowiedzialność za codzienne czynności – gotowanie, sprzątanie, zakupy. To buduje poczucie sprawczości i pomaga wyjść z roli ofiary okoliczności. Zaproponuj wspólne gotowanie posiłków, wyjście na zakupy, spacer po okolicy. Takie codzienne działania pomagają odbudować poczucie normalności.

Ważne kontakty i informacje

Przygotuj dla swoich gości zestawienie podstawowych informacji w języku ukraińskim lub rosyjskim (jeśli nim władają):

• numery alarmowe (112, 997, 998, 999)
• adres i numer telefonu do najbliższego ośrodka zdrowia
• kontakt do organizacji wspierających uchodźców
• informacje o najbliższym przystanku autobusowym, stacji metra, aptece, sklepie

Uwzględnianie potrzeb dzieci

Jeśli goszczysz rodzinę z dziećmi, pamiętaj, że dzieci również potrzebują poczucia bezpieczeństwa i normalności. Możesz pomóc poprzez:

• zorganizowanie miejsca do zabawy lub odrabiania lekcji
• udostępnienie zabawek, książek, gier (jeśli posiadasz i są w odpowiednim wieku)
• pomoc w zapisaniu dziecka do szkoły lub przedszkola
• zaproponowanie wspólnych aktywności dla wszystkich dzieci w domu

Planowanie dnia i rutyna

Dla osób, które przeżyły traumę, przewidywalność i struktura dnia są leczące. Nie oznacza to sztywnego harmonogramu, ale pewne powtarzalne elementy – wspólne posiłki o stałych porach, ciche wieczory, ustalony czas ciszy nocnej. Jeśli ty i twoi goście macie różne rytmy dobowe, porozmawiajcie o tym otwarcie i znajdźcie kompromis.

Kiedy zwrócić się o profesjonalną pomoc

Jeśli zauważysz u osoby, którą gościsz, niepokojące objawy takie jak:

• uporczywa bezsenność, koszmary nocne
• wycofanie społeczne, brak reakcji na bodźce
• wybuchy agresji lub płaczu bez widocznego powodu
• nadużywanie alkoholu lub leków
• myśli samobójcze

— poinformuj o tym organizacje wspierające uchodźców i zasugeruj skorzystanie z pomocy specjalisty. Pomoc dla osób w kryzysie jest dostępna również w języku ukraińskim w wielu ośrodkach na terenie Polski.