Doświadczasz słownych uszczypliwości lub poniżania ze strony osoby z najbliższego otoczenia? Zastanawiasz się, czy są to tylko niewinne żarty, a może już przemoc psychiczna? Jeśli często towarzyszą Ci frustracja i rozgoryczenie, koniecznie sprawdź, czy nie masz do czynienia z przemocą psychiczną.
- Co to jest przemoc psychiczna?
- Przykłady przemocy psychicznej
- Kto może stać się ofiarą przemocy psychicznej?
Co to jest przemoc psychiczna
Przemoc fizyczna i psychiczna to znane formy agresji wobec drugiej osoby. Przemoc psychiczna ma na celu obniżenie poczucia wartości ofiary i zmuszenie jej do postępowania zgodnie z oczekiwaniami agresora. Ten rodzaj agresji jest znacznie trudniejszy do zidentyfikowania, ponieważ rany zadawane ofierze zazwyczaj są niezauważalne dla osób postronnych.
Ofiary przemocy psychicznej często racjonalizują postępowanie napastnika, obwiniając siebie za sytuacje, w których doświadczają słownej przykrości ze strony agresora. Wiele osób nawet nie dopuszcza do siebie myśli dotyczącej werbalnych prób manipulacji i obniżenia ich wartości. Napastnik systematycznie podważa kompetencje, wygląd czy osobowość ofiary, co z czasem prowadzi do erozji jej pewności siebie.
Przemoc psychiczna zazwyczaj ma na początku dosyć łagodną formę. Zaczyna się od słownych uszczypliwości, drobnych publicznych upokorzeń, a potem przeradza się w groźby, szantaż, wyzwiska i manipulowanie drugim człowiekiem. Stopniowe nasilanie agresji sprawia, że ofiara oswaja się z patologią, tracąc jednocześnie granicę oddzielającą normalne zachowanie od znęcania się.
Przyklady przemocy psychicznej
Przykładów przemocy psychicznej jest bardzo wiele. Zazwyczaj pojawia się ona w najbliższym środowisku ofiary, dlatego jest tak dla niej wyniszczająca. Przykładem przemocy werbalnej może być psychiczne znęcanie się nad rodziną, gdy jeden z rodziców pastwi się nad partnerem lub dzieckiem. Przybiera ono formę pogróżek, wyśmiewania, nadmiernej kontroli, wszczynania awantur i utwierdzania ofiary w przekonaniu, że nie poradzi sobie bez agresora.
Przemoc psychiczna w domu zwykle jest skrupulatnie ukrywana przed sąsiadami i znajomymi, dlatego osobom z zewnątrz często trudno jest uwierzyć, że dana osoba z premedytacją znęca się nad najbliższymi. Agresor tworzy dwoisty wizerunek — na zewnątrz prezentuje się jako osoba uczciwa i odpowiedzialna, podczas gdy w czterech ścianach dopuszcza się nękania emocjonalnego.
Przemocą psychiczną może być także niszczenie rzeczy ofiary, ignorowanie jej potrzeb lub grożenie zastosowaniem siły. Agresor zwykle nie liczy się ze zdaniem osoby, nad którą się pastwi, nie szanuje jej, a nawet bezpośrednio obwinia ją za sytuacje, które mają miejsce. Warto zdawać sobie sprawę, że rozpoznanie przemocy psychicznej w związku wymaga wnikliwej obserwacji własnych emocji i reakcji partnera.
Katalog zachowań przemocowych
- Systematyczne ośmieszanie ofiary przy innych osobach
- Uniemożliwianie kontaktów z przyjaciółmi i rodziną
- Kontrolowanie wydatków i dostępu do pieniędzy
- Nakładanie nieuzasadnionych zakazów i nakazów
- Wywoływanie poczucia winy za postawę agresora
- Krytykowanie wyglądu, intelektu i decyzji
- Stawianie nierealistycznych wymagań
Kto może stać się ofiarą przemocy psychicznej
Przemoc psychiczna w rodzinie to najczęściej spotykana forma znęcania się nad innymi osobami z najbliższego otoczenia, jednak ofiarą werbalnej agresji może potencjalnie zostać niemal każdy. Najbardziej narażone na doświadczanie tego rodzaju agresji są ludzie, którzy mają niskie poczucie własnej wartości, nie wiedzą, jak się bronić i boją się postawić napastnikowi.
Zatem ofiarą może stać się zarówno młodszy uczeń, słabszy kolega z klasy, partnerka, jak i współpracownik czy też podwładny. Mechanizm przemocy działa podobnie w różnych kontekstach — napastnik wykorzystuje zależność emocjonalną, materialną lub hierarchiczną, by uzależnić od siebie drugą osobę.
Profil psychologiczny ofiary
Osoby szczególnie podatne na przemoc psychiczną często wychowywały się w środowisku, gdzie krzywdzące zachowania były normalizowane. Mogą przejawiać następujące cechy:
- Wysoka empatia i skłonność do wybaczania
- Brak asertywności w wyrażaniu niezadowolenia
- Tendencja do przejmowania odpowiedzialności za cudze emocje
- Strach przed samotnością i opuszczeniem
- Przekonanie o konieczności poświęcenia się dla bliskich
Jak reagować na pierwsze sygnały
Warto być wyczulonym na sygnały świadczące o tym, że możesz być potencjalną ofiarą przemocy psychicznej. Nie należy ich bagatelizować! Jeśli czyjeś słowa Cię ranią, po prostu zasygnalizuj to drugiej osobie. Nie bój się prosić o pomoc!
Zdrowa relacja opiera się na wzajemnym szacunku i możliwości wyrażania swoich granic bez obaw przed odwetem. Jeżeli druga osoba reaguje agresją na próbę rozmowy o Twoich uczuciach, to wyraźny znak ostrzegawczy wymagający podjęcia działań — czy to w postaci pomocy psychologa, czy też interwencji instytucjonalnej.