Pandemia koronawirusa rozprzestrzeniła się na cały świat, nie omijając przy tym także Polski. Niestety wprowadzone przez rząd ograniczenia, wywróciły do góry nogami życie każdego obywatela. Jak w tym przypadku mają radzić sobie rodziny? Na jakie wsparcie rządu mogą liczyć? Wielu ludzi straciło pracę z racji zamknięcia zakładów, inni pracują w domu, a wiele rodzin dodatkowo ma pod opieką dzieci, z powodu zamknięcia szkół.
Wpływ koronawirusa na codzienność polskich rodzin
Koronawirus wywrócił nasze życie i nie da się temu zaprzeczyć. Z powodu wprowadzenia stanu epidemii, znacznie ograniczyła się nasza swoboda. Wiele firm musiało zostać zamkniętych, a inne znacznie zmniejszyły swoją działalność, część pracowników zwalniając, innych wysyłając na urlopy, a jeszcze innych do pracy zdalnej w domu. Z racji zamknięcia przedszkoli, szkół i uczelni, dzieci także zostały w domach, co znacząco utrudniło życie większości z nas.
Rodzice zostali bez pracy lub muszą pracować w domu, jednocześnie zajmując się dziećmi i pilnując ich edukacji. To nie jest łatwa sytuacja i niestety spowodowała ona nagromadzenie się problemów, także finansowych. Nie można wychodzić z domu, poza wizytą w sklepie czy u lekarza, a swobody obywatelskie zostały ograniczone. Rząd mimo wszystko postanowił pomóc i umożliwił wsparcie rodzinom w formie specjalnych świadczeń, które z różnych przyczyn mogły znaleźć się w trudnej pozycji.
Dodatkowy zasiłek opiekuńczy w okresie pandemii
Z powodu zamknięcia szkół i przedszkoli, wszystkie dzieci z dnia na dzień musiały pozostać w domu, co wygenerowało poważny problem dla rodziców, szczególnie tych pracujących. O ile nastolatkowie jeszcze sobie poradzą, o tyle w przypadku młodszych pociech, wielu rodziców znalazło się w trudnej sytuacji. Z tego też względu rząd wystosował wykorzystanie dodatkowego zasiłku opiekuńczego. Dotyczy on rodziców dzieci do wieku 8 lat, którzy z racji zamknięcia placówek opiekuńczych i edukacyjnych, muszą zostać w domu w celu sprawowania opieki.
Wysokość i okres pobierania zasiłku opiekuńczego
Zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru, pozwala jednak na zapewnienie opieki do 2 tygodni. Jeżeli z przyczyn niezależnych przedłuży się czas zamknięcia placówek, wówczas rodzice mogą przedłużyć ten czas nawet do 2 miesięcy (60 dni), korzystając wówczas już ze „zwykłego” zasiłku. Działać to ma w przypadku, gdy rodzice nie mają warunków do pracy zdalnej. Przysługuje on osobom objętym ubezpieczeniem zdrowotnym i może z niego skorzystać tylko jeden z rodziców.
Zasiłek opiekuńczy, tak dodatkowy, jak i podstawowy, finansowany jest przez ZUS. Mechanizm ten stanowi element szerszego systemu ochrony socjalnej, który ma na celu zminimalizowanie skutków ekonomicznych wynikających z konieczności sprawowania opieki nad dziećmi w trakcie nieoczekiwanych zamknięć placówek.
Praca zdalna wobec obowiązków opiekuńczych
Ta opcja nie jest powiązana z żadną ustawą rządową, jednak władze państwowe zalecały, by w miarę możliwości wysyłać pracowników do pracy w domu, a jeżeli na obecnym stanowisku nie było takiej opcji, zlecić inne prace.
Jest to jednak dobre rozwiązanie wyłącznie w przypadku rodziców dzieci starszych – nastolatkowie mogą sami się sobą zająć do momentu ukończenia obowiązków pracowniczych przez rodziców. Problem pojawia się jednak przy młodszych dzieciach, które nie są jeszcze w stanie zrozumieć sytuacji. Jednoczesne wykonywanie zadań zawodowych i zapewnienie małemu dziecku opieki, stymulacji rozwojowej oraz organizacja nauki zdalnej stanowiło realne wyzwanie dla tysięcy polskich rodzin. Co istotne jednak pracodawca nie może zmusić pracownika ani do pracy zdalnej, ani do urlopu.
Jak złożyć wniosek o zasiłek opiekuńczy?
Aby uzyskać dodatkowy zasiłek opiekuńczy, wystarczy złożyć wniosek do pracodawcy, który przekaże go do ZUSu. Wzór oświadczenia można znaleźć na stronie internetowej. Istotne będzie przede wszystkim informowanie swojego pracodawcy o sytuacji rodzinnej oraz potrzebie skorzystania z prawa do zasiłku.
Procedura składania wniosku
- Pobranie lub wypełnienie formularza wniosku dostępnego na stronie ZUS lub u pracodawcy
- Wpisanie danych dziecka (imię, nazwisko, wiek) oraz okresu opieki
- Przekazanie wniosku pracodawcy – osobiście, elektronicznie lub pocztą
- Weryfikacja wniosku przez pracodawcę i przesłanie go do ZUS
- Oczekiwanie na decyzję ZUS i wypłatę zasiłku zgodnie z obowiązującymi terminami
Póki co nie ma innych alternatyw, ale w miarę postępu pandemii, mogą zostać wprowadzone zmiany. Niektóre firmy samodzielnie starają się zaradzić problemowi, oferując na przykład dodatkowe urlopy, doliczane do już obowiązującej puli lub wysyłają pracowników na te bezpłatne. Warto monitorować komunikaty ze strony pracodawcy oraz aktualne przepisy, ponieważ sytuacja epidemiczna i towarzyszące jej regulacje podlegają dynamicznym zmianom.
Tarcza antykryzysowa jako główny filar ochrony gospodarki
Póki co rząd skupia się na tak zwanej tarczy antykryzysowej, która ma uchronić polski rynek przed zbliżającą się zapaścią. Ma ona chronić pracowników, pomóc finansować przedsiębiorców, stawiać na ochronę zdrowia, wzmocnienie systemu finansowego oraz postawienie na program inwestycji publicznych.
Kluczowe filary tarczy antykryzysowej
- Ochrona miejsc pracy – dofinansowanie do wynagrodzeń dla firm dotkniętych spadkiem obrotów
- Wsparcie przedsiębiorców – pożyczki, ulgi w ZUS, odroczenie płatności podatków
- Wzmocnienie służby zdrowia – środki na respiratory, testy, wynagrodzenia dla personelu medycznego
- Stabilizacja systemu finansowego – płynność banków, dostęp do kredytów dla firm
- Inwestycje publiczne – kontynuacja i przyspieszenie projektów infrastrukturalnych
Tarcza antykryzysowa stanowi największy pakiet pomocowy w historii III Rzeczypospolitej i obejmuje działania zarówno krótkookresowe (doraźna pomoc finansowa), jak i długofalowe (restrukturyzacja sektorów gospodarki). Jej skuteczność zależy jednak od sprawności administracyjnej oraz szybkości wdrażania kolejnych instrumentów wsparcia.
Dodatkowe formy pomocy dla rodzin w kryzysie
Poza zasiłkami opiekuńczymi, rodziny w trudnej sytuacji materialnej mogą skorzystać z innych mechanizmów ochronnych oferowanych przez państwo. Do takich rozwiązań należą między innymi programy socjalne adresowane do ubogich rodzin w postaci zasiłków celowych i świadczeń z pomocy społecznej.
Warto również pamiętać, że w sytuacjach ekstremalnych, gdy dochody gospodarstwa domowego drastycznie spadają, można ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych (po utracie pracy) lub o świadczenie przedemerytalne (dla osób w odpowiednim wieku). Instytucje samorządowe dysponują także funduszami zapomogowymi, które mogą być uruchamiane w sytuacjach losowych, takich jak pandemia.
Zalecenia dla rodzin poszukujących wsparcia
- Regularnie sprawdzać aktualne komunikaty z urzędów pracy oraz ZUS
- Kontaktować się z pracownikiem socjalnym w lokalnym ośrodku pomocy społecznej
- Monitorować strony rządowe pod kątem nowych programów pomocowych
- Konsultować sytuację z pracodawcą w celu ustalenia optymalnej formy zatrudnienia
- Korzystać z poradnictwa prawnego lub obywatelskiego w razie wątpliwości
Pandemia uświadomiła wielu osobom, jak ważne jest posiadanie oszczędności oraz elastyczność w organizacji życia zawodowego i rodzinnego. Choć nie wszystkie trudności da się przewidzieć, znajomość dostępnych form wsparcia oraz umiejętność szybkiego reagowania na zmieniające się przepisy może znacząco ułatwić przetrwanie kryzysu.