Polityka rodzinna stała się przedmiotem intensywnych działań legislacyjnych. Zmiany w przepisach dotyczących ulg podatkowych na trzecie i kolejne dziecko przyniosły wymierne korzyści finansowe rodzinom wielodzietnym. Poniżej prezentujemy wszystkie formy wsparcia dostępne dla rodzin wychowujących dzieci.
- Pomoc społeczna dla rodzin w trudnej sytuacji
- Zasiłek rodzinny
- Dodatek z tytułu urodzenia dziecka
- Program 500+
Pomoc społeczna dla rodzin w trudnej sytuacji
Rodziny o najniższych dochodach mogą ubiegać się o wsparcie finansowe z ośrodków pomocy społecznej. Prawo do świadczeń otrzymują gospodarstwa domowe, w których dochód na osobę nie przekracza 542 zł miesięcznie. Dla osób samotnie wychowujących dzieci próg ten wynosi 456 zł. System pomocy społecznej przewiduje trzy kategorie zasiłków:
Zasiłek stały
Przysługuje osobom całkowicie niezdolnym do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, które nie posiadają wystarczających środków na podstawowe potrzeby życiowe. Maksymalna kwota tego świadczenia wynosi 529 zł miesięcznie. Decyzję o jego przyznaniu podejmuje pracownik socjalny po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i analizie sytuacji materialnej wnioskodawcy.
Zasiłek okresowy
Mogą go otrzymać osoby, które przejściowo znalazły się w trudnej sytuacji finansowej z powodu utraty pracy, długotrwałej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad osobą zależną. Świadczenie to ma charakter czasowy i jest przyznawane na okres od jednego do dwunastu miesięcy. Maksymalna kwota wynosi 418 zł miesięcznie, choć rzeczywista wysokość zależy od indywidualnej sytuacji rodziny.
Zasiłek celowy
Przyznawany jest na pokrycie konkretnych wydatków — zakup niezbędnych leków, pokrycie kosztów leczenia, zakup żywności, opału na zimę, odzieży dla dzieci lub sfinansowanie niezbędnych remontów mieszkania. Charakteryzuje się dużą elastycznością, ponieważ pracownik socjalny może dostosować wysokość świadczenia do faktycznych potrzeb rodziny. W szczególnych przypadkach może być przyznany również rodzinom przekraczającym próg dochodowy.
Gmina może udzielić rodzinie znajdującej się w przejściowych trudnościach nieoprocentowanej pożyczki na ekonomiczne usamodzielnienie. Warunki udzielenia, harmonogram spłaty oraz formę zabezpieczenia określa umowa zawarta z ośrodkiem pomocy społecznej. Pożyczka może zostać umorzona całkowicie lub częściowo, jeśli rodzina wypełni warunki określone w umowie — np. podejmie zatrudnienie lub zakończy edukację zawodową.
Zasiłek rodzinny
To świadczenie przeznaczone dla rodzin o niższych dochodach, mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dzieci. Objęte nim są także rodziny opiekujące się osobami niepełnosprawnymi wymagającymi stałej lub długotrwałej opieki. Aby otrzymać zasiłek rodzinny, przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie może przekraczać 674 zł, a w przypadku gdy w rodzinie wychowuje się dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności — 764 zł.
Wysokość zasiłku jest zróżnicowana w zależności od wieku dziecka:
- 95 zł miesięcznie na dziecko do ukończenia 5 roku życia
- 124 zł miesięcznie na dziecko w wieku od 5 do 18 lat
- 135 zł miesięcznie na dziecko w wieku od 18 do 24 lat, jeśli kontynuuje naukę
Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki — z tytułu samotnego wychowywania dziecka, urodzenia dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania czy z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Wysokość tych dodatków waha się od kilkudziesięciu do kilkuset złotych i może znacząco wpłynąć na budżet gospodarstwa domowego.
Dodatek z tytułu urodzenia dziecka
Rodzice lub opiekunowie prawni mogą ubiegać się o jednorazowe świadczenie wypłacane po narodzinach dziecka, powszechnie nazywane becikowym. Świadczenie to wynosi 1000 zł i jest przyznawane bez względu na liczbę dzieci w rodzinie. Warunkiem jego otrzymania jest pozostawanie pod opieką medyczną w okresie ciąży — kobieta musi zgłosić się do lekarza lub położnej nie później niż do 10 tygodnia ciąży i być pod opieką do porodu.
Rodzice korzystający z urlopu wychowawczego mogą liczyć na dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem. Urlop ten przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi prawnemu przez okres:
- 24 miesiące kalendarzowe w przypadku opieki nad jednym dzieckiem
- 36 miesięcy kalendarzowych przy opiece nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu
- 72 miesiące kalendarzowe w przypadku opieki nad dzieckiem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności
Niezależnie od długości urlopu wychowawczego, rodzic przebywający na tym urlopie otrzymuje dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie. Dodatek ten przysługuje przez maksymalnie 24 miesiące, a w przypadku dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności — przez 36 miesięcy.
Program 500+
Od momentu wprowadzenia programu Rodzina 500+ każda rodzina wychowująca dziecko otrzymuje comiesięczne świadczenie w wysokości 500 zł na każde dziecko do ukończenia 18 roku życia. Kryterium dochodowe zostało całkowicie zniesione, co oznacza, że świadczenie przysługuje wszystkim rodzinom bez względu na ich sytuację materialną. Pieniądze są wypłacane bezpośrednio na rachunek bankowy wskazany we wniosku.
W przypadku dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności świadczenie może być wypłacane do ukończenia 24 roku życia, jeśli dziecko kontynuuje naukę. Wniosek o przyznanie świadczenia składa się raz, a następnie jest ono automatycznie przedłużane — rodzic musi jedynie zgłaszać zmiany w sytuacji rodzinnej lub danych kontaktowych.
Przedstawione formy wsparcia stanowią podstawowy katalog świadczeń. Dodatkowo rodziny mogą korzystać z ulg podatkowych, programów mieszkaniowych, dofinansowania do wypoczynku dzieci czy żywienia w szkołach. Warto monitorować zmiany w przepisach, ponieważ zakres i wysokość świadczeń są regularnie aktualizowane w odpowiedzi na zmieniające się potrzeby społeczne.