Osoby, w których domu panuje przemoc, często są zastraszone, ich poczucie własnej wartości jest znikome, przez co uważają, że to one są winne agresywnym reakcjom. To wszystko sprawia, że nie mają siły ani wiary w to, że ich sytuacja może się polepszyć. Dlatego sprawdź, jak Ty im możesz pomóc.
- Sposoby pomocy ofiarom przemocy
- Wezwanie policji w sytuacji zagrożenia
- Procedura Niebieskiej Karty
- Ośrodki wsparcia i schronienie
- Pomoc specjalistyczna — psychologiczna i prawna
Sposoby pomocy ofiarom przemocy
Przemoc domowa może przybierać różną formę, zarówno psychiczną, jak i fizyczną oraz seksualną. Jej ofiarami bywają partnerzy, partnerki, dzieci. Osoby tym dotknięte zwykle są uzależnione od swych oprawców — finansowo, emocjonalnie lub logistycznie. Nie widzą nadziei na lepszą przyszłość, a tym samym nie podejmują żadnych kroków, aby cokolwiek w swoim życiu zmienić. Często przejawy przemocy psychicznej rozwijają się przez lata, systematycznie niszcząc poczucie własnej wartości ofiary.
Pierwszą zasadą, gdy chcesz pomóc, jest nieocenianie oraz brak krytyki. Tej ofiary i tak mają zbyt dużo. Należy wykazać zrozumienie, empatię, delikatność. Zamiast pytać „dlaczego z nim zostałaś?” lub „czemu nie zadzwoniłaś wcześniej po pomoc?”, skup się na komunikatach wspierających: „Rozumiem, że to dla Ciebie trudne”, „Jestem tu, żeby Cię wysłuchać”.
Choć bardzo ważne jest natychmiastowe reagowanie, gdy widzisz przejawy przemocy domowej, trzeba się też zastanowić, jakie kroki podjąć, by nie przyniosły one zupełnie odwrotnego efektu. Co to znaczy? Może okazać się, że Twoje dobre chęci doprowadzą do tego, że oprawca swoją złość ponownie skieruje w ofiarę — zwłaszcza jeśli interwencja zostanie przeprowadzona bez wcześniejszego zabezpieczenia osoby pokrzywdzonej.
Natomiast jeśli zauważysz jakiekolwiek bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, nie wahaj się i dzwoń na policję, ponieważ możesz w ten sposób uratować życie osobie dotkniętej przemocą domową.
Poniżej przedstawimy kroki, jakie możesz podjąć w takiej sytuacji. Pamiętaj, że aby Twoje działania odniosły zamierzony skutek, bardzo ważne jest odseparowanie ofiary od sprawcy — choćby tymczasowe, do momentu ustabilizowania sytuacji.
Wezwanie policji w sytuacji zagrożenia
W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia należy reagować natychmiast, wzywając policję. Funkcjonariusze mogą zatrzymać osobę stosującą przemoc, zabezpieczyć miejsce zdarzenia oraz rozpocząć procedurę Niebieskiej Karty, o której za chwilę napiszemy.
Dzwonić należy pod numer 112 (ogólny numer alarmowy) lub 997 (numer alarmowy policji). Operator zapyta o charakterystykę zagrożenia, adres oraz liczbę osób obecnych na miejscu — staraj się podać te informacje spokojnie i zwięźle.
Jeśli wiesz, że życie ofiary nie jest w danej chwili zagrożone, ale masz podstawy, by uważać, że interwencja policji nie przyniesie na dłuższą metę efektów (a jedynie pogorszy sytuację), możesz zadzwonić na Niebieską Linię pod numer 800 120 002. To linia „informacyjna” — dzięki niej dostaniesz wskazówki, co najlepiej zrobić w danym przypadku, oraz jakie formy wsparcia będą najbardziej odpowiednie dla konkretnej osoby.
Procedura Niebieskiej Karty
Procedurę pomocy osobom dotkniętym przemocą domową nazywa się Niebieską Kartą. Jest to dokument, który wypełnia funkcjonariusz policji lub pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej po stwierdzeniu występowania przemocy w rodzinie. Procedura ta może zostać wszczęta zarówno na podstawie zawiadomienia osoby trzeciej (sąsiada, nauczyciela, lekarza), jak i samej ofiary.
W przypadku złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, Niebieska Karta może stanowić dowód w sądzie. Zawiera informacje o charakterze przemocy, osobach zaangażowanych oraz dotychczasowym przebiegu sytuacji domowej.
Co istotne, jej założenie pozornie nie niesie za sobą żadnych natychmiastowych konsekwencji dla oprawcy (np. w postaci aresztowania), dlatego jest często pierwszym krokiem, jaki decyduje się podjąć ofiary, by zmienić swoją sytuację. Twoją rolą jest uświadomienie o takiej możliwości, a także zachęcenie do jakichkolwiek działań — bez wywierania presji czy oceniania tempa, w jakim osoba pokrzywdzona podejmuje decyzje.
Ośrodki wsparcia i schronienie
Osoby dotknięte przemocą domową są zastraszone, nie potrafią realnie ocenić swojej sytuacji i poszukać rozwiązania. Tymczasem istnieją ośrodki, w których można poszukać schronienia, takie jak Ośrodek Interwencji Kryzysowej oraz Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie. Można się do nich zgłosić razem z dziećmi — placówki te zapewniają nie tylko nocleg, ale również posiłki, ubrania oraz wsparcie psychologiczne na pierwszych etapach.
Jeśli chcesz pomóc, poszukaj, gdzie najbliżej znajduje się taki ośrodek, i powiedz o tym ofierze. Możesz również zaproponować wspólne dotarcie do takiego miejsca lub pomoc w zgromadzeniu podstawowych dokumentów (dowód osobisty, dokumenty dzieci, ewentualnie zaświadczenia lekarskie, jeśli są). Skorzystanie z takiego miejsca jest bezpłatne, trzeba jedynie przedstawić dokument tożsamości oraz podać numer PESEL.
Ważne, by ofiara wiedziała, że nie jest zobowiązana do natychmiastowego podejmowania decyzji o rozwodzie czy formalnym zakończeniu związku — ośrodki te służą przede wszystkim zapewnieniu bezpieczeństwa i umożliwieniu spokojnego przemyślenia dalszych kroków.
Pomoc specjalistyczna — psychologiczna i prawna
Aby uwolnić się od przemocy domowej, potrzebna jest pomoc psychologiczna i prawna. Ty, mimo najszczerszych chęci, często nie masz odpowiedniej wiedzy i umiejętności, aby w odpowiedni sposób doradzić — zwłaszcza w kwestiach dotyczących rozwodu, alimentów, władzy rodzicielskiej czy wniosków o zakaz zbliżania się. Możesz jednak znaleźć listę miejsc, w których bezpłatnie można uzyskać takiej porady.
Wystarczy skontaktować się z Niebieską Linią (800 120 002), aby otrzymać niezbędne informacje — operatorzy podadzą adresy punktów poradnictwa prawnego, telefony do psychologów pracujących w ramach ośrodków pomocy społecznej oraz dane organizacji pozarządowych specjalizujących się we wsparciu ofiar przemocy. Następnie przekaż te dane ofierze, pokazując tym samym, że nie jest w sytuacji bez wyjścia.
Warto również wspomnieć o możliwości skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej finansowanej przez samorządy — punkty takie działają w większości gmin i powiatów, a warunkiem dostępu jest zwykle deklaracja o wysokości dochodów.
Zdajemy sobie sprawę z tego, że pomoc osobom dotkniętym przemocą domową jest trudna, nierzadko wymaga czasu, cierpliwości i wiele zrozumienia. To, co możemy poradzić, to: reaguj. Nie bądź obojętny na objawy przemocy. Jeśli nie wiesz, co robić, zadzwoń na Niebieską Linię — tam konsultanci poprowadzą Cię przez tę drogę i pomogą dobrać formę wsparcia najbardziej odpowiednią dla danej sytuacji.